Berichten

Pas op: ‘Your Money or Your Life’

De ‘Adam en Eva’ van financiële onafhankelijkheid

In de FIRE-movement kennen we allemaal Mr. Money Mustache. Hij wordt gezien als één van de starters van deze beweging. Zijn blogs over zuinig leven, veel sparen en je geld investeren in indexfondsen om eerder te kunnen stoppen met werken, heeft veel mensen geïnspireerd om ook te starten met het ‘FIRE’ worden. Toch zijn er 2 mensen die hier al veel eerder mee gestart zijn. Vicki Robin en Joe Dominquez hebben in 1992 een boek geschreven, dat een programma beschrijft dat je helpt om in 9 stappen uit te ratrace te kunnen ontsnappen. Ze waren met het publiceren van ‘Your Money or Your Life’ de voorlopers van de FIRE-beweging.

De wereld veranderen

Het boek was erg populair. Het helpt je bij het veranderen van de relatie die je hebt met geld. Ze noemen het zelfs transformeren. Samen gaven ze hierover presentaties en workshops waarin ze mensen begeleiden tijdens het uitvoeren van het in hun boek beschreven programma. Ze waren ervan overtuigd dat ze de wereld gingen veranderen. Door hun kennis over te dragen aan 5% van de bevolking, zou het zichzelf als een olievlek verder verspreiden. Helaas heeft de consumptiemaatschappij steeds meer vat op ons gekregen. Om gelukkig te worden hebben we het concept van steeds beter en steeds meer omarmt. Van bewoners die een steentje bijdragen aan de economie zijn we een cruciaal onderdeel geworden van de economie, consumenten.

Zuinig leven als levensstijl

Joe Dominquez was een financieel analist op Wall Street, totdat hij op 31 jarige leeftijd kon stoppen met werken. Vicki heeft op 23-jarige leeftijd een erfenis ontvangen. Nadat ze Joe heeft ontmoet, heeft hij haar geld voor haar aan het werk gezet. Het was niet veel, maar ze had ook niet veel nodig. Ze is gaan wonen in een soort van hippie gemeenschap. Een gemeenschap met weinig regels, maar gelijke waarden. Een deelgemeenschap waar ze leefden van weinig geld en veel zelf deden. Joe Dominquez is inmiddels overleden, maar Vicki leeft nog steeds volgens dezelfde principes, niet in een deelgemeenschap, maar op een eiland met 1000 bewoners.

72-jarige millennial inspirator

Nu, meer dan 25 jaar later, blijkt dat het boek ‘Your Money or Your Life‘ het nog steeds heel goed doet. Met haar 72 jaar is Vicki het voorbeeld voor een grote groep millennials. Jongeren die niet heel hun leven willen blijven werken, maar ook voor degenen die zich zorgen maken over de gevolgen van onze consumptiemaatschappij op het klimaat. Vicki was al begonnen aan het bijwerken van het boek voor het uitgeven van een nieuwe versie, omdat ze zich zorgen maakt om de millennials en hun oplopende studieschulden. Blijkbaar heeft het zo moeten zijn. Afgelopen voorjaar is de nieuwe versie uitgekomen. Ze heeft Mr. Money Mustache bereid gevonden om voor haar het voorwoord te schrijven.

Kostbare levensenergie goed besteden

De 9 stappen van ‘Your Money or Your life’ hebben niet als doel om je rijk te maken. Het gaat erom dat je er achter komt wanneer je GENOEG hebt. Het concept van meer is beter, houd ons blijvend ongelukkig. Het kan namelijk altijd beter. Onze tijd op aarde is gelimiteerd en daarmee ook onze levensenergie. Deze kostbare tijd gebruiken om werk te doen dat je niet leuk vindt, om spullen te kopen waar je niet gelukkig van wordt is zonde. Door uit te rekenen hoeveel geld je werkelijk verdient per uur, kan je een prijskaartje aan je levensenergie hangen. En ja, ook werken kost extra tijd en geld. De auto en de kleding die je nodig hebt, verlagen je uurtarief. Alles wat je koopt daar moet je voor werken en gebruikt dus energie wat je niet ergens anders voor kan gebruiken. De vraag die je je kan stellen is of iets de benodigde hoeveelheid levensenergie waard is?

Je geld volgen

De kern van het programma bevindt zich volgens Vicki in weten waar je je geld aan besteedt. Je inkomsten en je uitgaven zo vastleggen dat ze inzichtelijk voor je worden. Zelf de categorieën definiëren, zodat je kan bepalen of het de gebruikte hoeveelheid levensenergie waard is. Indien je dit 3 maanden achter elkaar consequent doet, gaan je uitgaven met 25% omlaag. Het is geen leuk werk, maar het is nodig voor de bewustwording. Door iedere maand het totaal van je uitgaven en inkomsten in een grafiek te zetten, die je ophangt op een plek die je iedere dag ziet, motiveert om vol te houden. Het veranderen van je geldgedrag kost tijd en doorzettingsvermogen, maar is de geïnvesteerde tijd meer dan waard.

Werk alleen voor het benodigde geld

Op het moment dat je minder gaat uitgeven dan er binnenkomt, krijg je geld om te sparen en te investeren. Ook het passieve inkomen hieruit kan je als aparte lijn op je grafiek bijhouden. Zodra deze lijn je uitgaven lijn kruist, ben je financieel vrij. Dit is een mooie bijkomstigheid, maar het is niet waar het volgens Vicki om draait. Je werkt om betaald te worden, zodat je in je levensonderhoud kan voorzien. Wil je persoonlijke groei, sociale contacten, betekenis hebben en samenwerken, dan kan dit ook op andere manieren. We zijn ons werk geworden en 9 van de 10 hebben een baan die energie kost in plaats van oplevert. Gebruik je werk voor het benodigde geld en besteed de rest van je tijd aan zaken die wel energie opleveren. Neem controle over je leven.

Verbeter de wereld…

Dit is heel summier beschreven waar het boek over gaat. In dit filmpje van The Swedish Investor krijg je een duidelijke samenvatting van het boek. Ik raad aan om het boek zelf te kopen en het programma uit te voeren. Alles wat ze beschrijft is zo logisch en duidelijk voor mij. Het gaat erom dat je je tijd op aarde goed besteedt. Dit is voor iedereen anders, maar het programma helpt je op pad om dit voor jou duidelijk te maken. Ik ervaar dagelijks de voordelen van het feit dat ik weet wat voor mij GENOEG is. Ik voel me goed en heb veel energie over om anderen te helpen. Net als Vicki geloof ik dat het de wereld kan veranderen. Misschien is dit wel het moment om de olievlek in werking te stellen. Help jij mee?

Mijn eerste indrukken van New York

Eerste ervaringen

Net een paar dagen in New York en geen beter moment dus om de eerste indrukken vast te leggen. Voor je het weet ben je er aan gewend en vind ik het normaal. Meestal waaien de trends van Amerika over naar Nederland. Ik mag hopen dat de Amerikanen op een aantal fronten gewoon achterlopen. De duurzaamheid lijkt hier bijvoorbeeld nog niet helemaal geland te zijn.

Hieronder volgen mijn bevindingen: 

  1. De plastic tasjes zijn hier nog niet verboden. Het is nog erger zelfs, ze gebruiken voor je boodschappen niet 1 tasje, maar doen er voor de zekerheid nog een extra tasje omheen. De Amerikanen zijn niet bezig met het oplossen van de plastic soep. Erger nog de straten liggen vol met plastic.
  2. De ‘latte factor’ is nog niet doorgedrongen. Iedereen loopt hier op straat met een drankje ‘to go’. Iedere dag een paar euro is niet veel, maar op jaar basis gaat dit over een aanzienlijk bedrag met geld.
  3. Het scheiden van afval heeft wel zijn intrede gedaan. In de keuken staan ook 2 afvalbakken voor restafval en plastic, blik enz. Papier scheiden ze ook apart, maar het GFT afval gaat nog gewoon bij het restafval.
  4. Er rijden nog niet veel elektrische auto’s rond, en ook laadpalen zijn niet te vinden.
  5. Parkeren in Amsterdam is duur, maar is goedkoop vergeleken bij hier. Een half uurtje parkeren in een parkeergarage kost op Manhattan €15, per half uur. Het kan daarbij zomaar zijn dat je auto 3 hoog gestapeld staat. Parkeren kost op deze manier veel tijd.
  6. Kleine auto’s rijden hier niet. Het zijn voornamelijk grote familie auto’s. Waarschijnlijk handig als je wilt bijverdienen via Uber.
  7. Het openbaar vervoer is goed geregeld en valt hopelijk niet uit, want dan staat alles vast. Voor ongeveer €120 per maand kan je ongelimiteerd gebruik maken van bus en metro.
  8. In de metro slaap je of kijk je op je telefoonscherm. Je gebruikt daarbij alleen maar draadloze oordopjes.
  9. Het belangrijkste apparaat in huis is de koelkast met vriezer. Een keuken is niet nodig, alleen een magnetron en oven. De hoeveelheid kant-en-klaar maaltijden in de supermarkt zijn overweldigend. Je eet buiten de deur of je eet een kant-en-klaar maaltijd. Zelf je eten koken wordt een luxe wat je waarschijnlijk buiten de deur gaat doen.
  10. Het kopen van kleine hoeveelheden in de supermarkt is niet mogelijk. Alles is groot en veel. Een belangrijke stap voor de gezondheid van de Amerikanen zou zijn om de verpakkingsgrootte te verkleinen. Ik neem aan dat het bij de Amerikanen net zo werkt als bij mij: ‘Als iets open is, dan moet het op’.
  11. Je kleding wassen doe je buiten de deur en het liefst op zondagmiddag. Een heel gedoe met het slepen van je kleding, ze hebben er speciale karretjes voor. Ik denk dat als je de was buiten de deur moet doen, je wel een keer extra nadenkt of een kledingstuk al in de was moet of dat je het nog een keer kan dragen.
  12. Op zondagmiddag ga je met het hele gezin boodschappen doen. Naast de wekelijkse boodschappen koop je bij dezelfde winkel ook gelijk de kleding voor de kinderen.

Samenvattend

Mijn eerste conclusie zou zijn, dat investeren in vastgoed in een stad een goede investering blijft. Horeca en dus ook banen in de horeca verdwijnen niet. Vanwege tijdgebrek en gemak kiezen we steeds meer voor eten en drinken buiten de deur.

Het hebben van bezit is minder nodig. Een ‘tiny house’ wordt de standaard. Je huis heb je alleen nodig om in te slapen, tv te kijken en je ‘kant-en-klaar’ maaltijd op te warmen. Als je al een auto hebt, dan gebruik je deze ook om er geld mee te verdienen. Om met een voor mij passende conclusie te eindigen: Afval verminderen en opruimen heeft wat mij betreft de toekomst.

 

Hoe kan ik het mij veroorloven?

Kiyosaki

Meerdere wegen naar Rome

Door heel zuinig te leven en hierbij goed te investeren, kan je redelijk snel financieel vrij zijn. Geef je meer geld uit, dan houd je minder over om te investeren en duurt het dus langer. Je kan er dan voor kiezen om meer risico te lopen met je investeringen of zorgen voor meer inkomen. Je begrijpt het al er zijn heel veel verschillende mogelijkheden om financieel vrij te worden. Minder uitgaven, meer inkomen of meer risico en al de verschillende variaties daartussen. Zoveel mensen, zoveel smaken.

Wij zijn niet echt zuinig

Wij hebben ons altijd voornamelijk gericht op meer inkomen. Echt zuinig leven hebben we nooit gedaan, dat blijkt ook wel uit onze vaste lasten. Wij leven allesbehalve zuinig. Toch heb ik het label budget aan mijn kont hangen en vinden veel mensen in mijn omgeving dat ze van mij niets meer mogen uitgeven. Blijkbaar richt ik me in mijn blogs vaak op het bezuinigen en consuminderen. Dit komt voornamelijk omdat ik mij erger aan onze consumptiemaatschappij. Het mag van mij allemaal wel een beetje minder.

Bezuinigingen zijn het makkelijkst

Het snijden in onze uitgaven was op het eind ook wel de makkelijkste manier om onze financiële vrijheid te bereiken. Ongemerkt zijn wij met de jaren steeds meer gaan uitgeven. Als je voldoende verdient en hard werkt, dan heb je geen zin om op de kleintjes te letten. Hierdoor zijn onze uitgaven in de loop van de jaren behoorlijk gestegen. Het bezuinigen hierop was simpel. Het percentage financieel vrij ging met sprongen vooruit. Daarbij gaf het kritisch zijn op uitgaven en minder geld uitgeven mij veel voldoening.

Een andere mindset volgens Kiyosaki

Robert Kiyosaki geeft aan dat bezuinigen zorgt voor een mindset die gericht is op schaarste. Op deze manier haal je volgens hem niet het beste uit je leven. Het is beter om te denken in overvloed. Laat je geld rollen, geniet van mooie dingen. Dit lijkt in strijd te zijn met het opbouwen van vermogen en passief inkomen, maar dat hoeft volgens hem niet. Als je iets wilt kopen, dan ga je op zoek naar passief inkomen waarmee je dit kan betalen. Een volledig andere mindset. Je gaat denken in mogelijkheden. Daarbij gebruik je je wensen, om jezelf te motiveren voor het opbouwen van passief inkomen.

Goede en slechte schulden

Voor het genereren van passief inkomen kan je in Kiyosaki’s optiek wel een lening afsluiten. Deze lening gebruik je niet om je geliefde auto van te kopen. Je gebruikt de lening om te investeren in iets dat voldoende rendement oplevert om de maandelijkse kosten van je auto te betalen. Je gaat investeren met geleend geld en daarbij koop je je auto op afbetaling. Geld wordt steeds minder waard en dus je schulden ook. Op deze manier bouw je vermogen op door gebruik te maken van andermans geld. Het zijn wel schulden, maar in zijn ogen goede schulden. Een lening waar je direct een auto van koopt is een slechte schuld.

Risicovoller leven

Volgens Kiyosaki zorgt dit voor een veel leuker leven, waarin veel meer mogelijk is. Je leven staat niet in de wachtstand om pas leuk te worden als je financieel vrij bent. Voor mij werkt deze manier niet. Ik houd van zekerheid en niet van risico’s en langlopende verplichtingen. Het aangaan van investeringen met geleend geld, zijn meer risicovol dan investeringen met eigen geld. De rente om geld te lenen is nu laag en dit zorgt al snel voor een positief rendement op je geleende geld. Maar wat gebeurt er als de rente omhoog gaat? Het ziet er niet naar uit, maar niemand heeft een glazen bol.

Iedereen is anders

Ik kom er achter dat ik blijer word van minder spullen. Het niet hebben van schulden geeft mij rust. Dit hoeft natuurlijk niet voor jou te gelden. Als jij meer uitdagingen in je leven zoekt, dan is de werkwijze van Robert Kiyosaki misschien voor jou de manier. Door te investeren met geld van derden gaat het rendement op je eigen vermogen omhoog. Je creëert een hefboom die meer geld voor je gaat genereren. Je geniet van de mooie dingen en dat motiveert om meer voor elkaar te krijgen. Je loopt meer risico, maar dat is een keuze die ieder voor zichzelf moet afwegen. Ieder zijn eigen ding.

Startershandleiding voor vermogensopbouw.

Klaar met studeren

Je staat aan het begin van je carrière. Studie is afgerond en je eerste vaste baan een feit. Je verdient geld, misschien woon je nog op je studentenkamer en heb je ook een studieschuld opgebouwd. Wat is dan wijsheid om met je geld te doen? Ga je je studieschuld aflossen, start je met beleggen of toch liever eerst wat geld sparen om achter de hand te hebben? Kan je een huis kopen en is dat wel slim? Allemaal vragen en afhankelijk aan wie je hulp vraagt, krijg je verschillende antwoorden. In mijn 15 tips voor starters op de arbeidsmarkt heb ik mijn mening beschreven. Hieronder volgt mijn startershandleiding voor vermogensopbouw om dit ook in de praktijk toe te passen.

Goede gewoontes aanleren

De juiste keuzes maken lijkt moeilijk, maar het valt wel mee. De bedoeling is dat je op termijn vermogen gaat opbouwen en niet al je geld verbrast. Het opbouwen van vermogen doe je door het aanleren van goede gewoontes. Als je dit jezelf van het begin af aan gelijk aanwent, dan scheelt dat later. Slechte gewoontes die je hebt aangeleerd zijn lastig om mee te stoppen. De verslavende werking of de positieve voordelen die je ervaart zijn lastig om van af te komen of op te geven. Het is zoveel makkelijker om niet te beginnen met roken. Zo geldt dit ook voor gewoontes met betrekking tot geld. In mijn blog over Helpen jouw dagelijkse gewoontes je verder? heb ik hier meer over geschreven.

Wat zijn dan goede gewoontes?

In Welk gedrag is nodig om vermogen op te bouwen? heb ik 6 soorten gedragingen beschreven die helpen bij de opbouw. Ga je net geld verdienen, dan voel je je ineens enorm rijk. Iedere maand wordt er meer geld dan ooit op je rekening bijgeschreven. Voor je het weet kom je in de verleiding om verplichtingen aan te gaan waar je niet gemakkelijk vanaf komt. Bijvoorbeeld een auto op afbetaling kopen of een duur telefoonabonnement nemen. Het is slim om gelijk vanaf het begin niet aan de hoeveelheid geld te wennen. Hieronder volgen praktische stappen om dit te realiseren.

De 4 stappen van de startershandleiding voor vermogensopbouw

1 Zorg voor overzicht

Kijk hoeveel geld je verdient en hoeveel je nodig hebt om van te leven. Bepaal hoeveel er overblijft om te verdelen over de volgende 3 doelen: sparen, afbouwen schuld en investeren. Houd je overzicht regelmatig bij. Registreer ook hoeveel vermogen je al opgebouwd hebt en hoeveel het oplevert. Dit motiveert om door te gaan en misschien zelfs om nog meer te gaan sparen en investeren.

2 Ga sparen

Open een spaarrekening bij een bank waar niet je betaalrekening loopt en zorg voor een automatische maandelijkse overboeking. Dit spaargeld is bedoeld voor het kopen van een huis en het achter de hand hebben van een buffer bij onverwachte problemen. Het geld is dus niet bedoeld om uitgesteld te consumeren.

3 Bouw schulden af

Begin met aflossen, zorg ervoor dat dit maandelijks automatisch afgeschreven wordt van je betaalrekening. Je betaalt op dit moment wel geen rente en je mag lang over de terugbetaling doen, maar schulden zijn gewoon niet fijn. Maak er een gewoonte van om je schulden gelijk af te betalen.

4 Investeer

Begin met dividendbeleggen via mijn Instructie om eenvoudig te starten met dividendbeleggen. Herinvesteer daarbij ook je dividendrendement. Spaargeld levert niets meer op, dividendbeleggen is een goede manier om passief inkomen te genereren.

Verdeelsleutel

Van iedere €100 zou ik €60 sparen, €30 investeren en €10 aflossen. Als je meer gaat verdienen, verdeel dan de helft van het extra inkomen over bovenstaande potjes. De andere helft kan je gebruiken om je leven leuker te maken. Op deze manier heb je in het dagelijks leven wel profijt van je salarisverhoging, maar ga je niet leven naar je inkomen.

Hoe zit het met een huis kopen?

Woon je in een studentenkamer, dan zou ik daar zolang mogelijk blijven wonen. Goedkoper wonen gaat alleen lukken als je kamer thuis voor jou nog beschikbaar is. Zorg dat je zoveel mogelijk kan sparen, je hebt tegenwoordig eigen geld nodig om een huis te kunnen kopen. Het afbouwen van je schuld helpt hier ook bij. Zodra je in de gelegenheid bent, koop dan een huis op een goede locatie. Ga hierbij niet aan je maximum zitten, maar zorg dat er financieel ruimte overblijft. Koop je het huis alleen, kijk dan of er een mogelijkheid is om een kamer te verhuren. Door het kopen van een huis zorg je voor meer spreiding in je vermogen. Naast je spaargeld en aandelen investeer je op deze manier ook in vastgoed. Wonen moet je toch, het is fijn als dat op termijn goedkoper wordt.

Geen pensioenopbouw

Bouw je bij je werkgever geen pensioen op of werk je voor jezelf, dan is het slim om gebruik te maken van de fiscale mogelijkheden om pensioen op te bouwen. Begin in ieder geval om 10% van je bruto inkomen weg te zetten voor later. Zie dit bedrag als een vaste last en neem hem op deze manier mee in je overzicht. Het gereserveerde geld kan je via banksparen beleggen in indexfondsen. Deze investering zorgt voor aftrek van belasting bij je jaarlijkse aangifte. Meer hierover kan je vinden op mijn pagina Zelf pensioen opbouwen in box 1.

Iedereen rijk

Door de startershandleiding voor vermogensopbouw toe te passen, raak je gewend aan de verschillende facetten van het opbouwen van vermogen. De bedoeling is dat je gewoontes aanleert en op deze manier leg je een goede basis. Hopelijk vind je het leuk en ga je je er meer in verdiepen. Iedereen heeft zijn eigen voorkeuren en ideeën en eenmaal gestart kan je jouw eigen systeem maken. Hoe je het doet maakt niet zoveel uit. Geen schulden opbouwen, wel sparen en investeren en je wordt vanzelf financieel vrij.

Zwerven door Zeeland, de invloed van omgeving

Thuis in de haven

De eerste periode van onze ‘vakantie op de boot’ hebben we voornamelijk doorgebracht in de haven van Bruinisse. Vanwege de inbraak in ons huis en andere verplichtingen zijn we niet op pad gegaan, maar lagen we iedere avond na een dagje zeilen weer in Bruinisse. De auto is beschikbaar en ook hebben we dit jaar voor het eerst fietsen op de haven gezet. Op deze manier konden we makkelijk een paar keer naar huis om dingen te regelen. Het weer was erg warm en veel mensen om ons heen die vakantie aan het vieren waren. Goed voor ons vakantiegevoel, maar toch werkt het anders.

Op pad met de boot

Begin augustus zijn we op pad gegaan en hebben we de Grevelingen en Bruinisse achter ons gelaten. Het blijkt toch dat Bruinisse een soort thuis is geworden en het echte vakantiegevoel ontstaat pas, als je daar weggaat. We zijn nu een paar weken onderweg en gaan kriskras door Zeeland heen. Meestal 1 nachtje, maar soms ook 2 nachtjes in dezelfde haven en daarna weer verder. Af en toe wat afspraken en gezelligheid, beetje rennen en wandelen en gelukkig niet meer van dat warme weer. We vermaken ons prima. De tijdsbeleving is ineens vele malen anders en dat verbaast mij dan weer. We zeilen, slapen op ons bootje, werken een beetje en gaan op stap in de omgeving. Hetzelfde als in Bruinisse, maar toch heel anders. We zijn ineens op vakantie.

Invloed van omgeving

Vanuit onderzoek is duidelijk geworden dat je omgeving veel meer bepaalt dan dat je eigenlijk in de gaten hebt. Door een opgeruimd huis voel je je beter. Een prettige werkplek zorgt voor betere prestaties. En woon je in een buurt met mensen die gezonder leven, dan leef jij ook gezonder. Je wordt voor een belangrijk deel beïnvloed door onbewuste prikkels uit je omgeving. Het veranderen van je omgeving is dus een hele goede manier om je gedrag aan te passen. Door een inventarisatie te doen van gewoontes word je je ervan bewust. Daarna kan je per gewoonte bepalen of deze je verder helpt of juist niet. Door wijzigingen in je omgeving door te voeren is het makkelijker om gewenst gedrag te krijgen of ongewenst gedrag te verminderen.

Aanpassen van omgeving

Door het varen en aanleggen in andere havens doorbreek ik mijn routine gedrag. Ik eet altijd hetzelfde broodje, maar nu we weer op pad zijn kom ik bij andere bakkers en eet ik weer eens wat anders. Ik ontmoet nieuwe mensen en heb leuke gesprekken. Ik loop meer en ontdek nieuwe wegen, waar ik nog niet eerder ben geweest. Iedere dag is anders, terwijl ik hetzelfde als gewoonlijk doe. Alleen doordat ik het iedere dag in een andere omgeving doe, is het een hele andere ervaring.

Omgeving van invloed op je levensverwachting

De omgeving waarin je opgroeit is zelfs enorm van invloed op je levensverwachting. Groei jij op in een buurt met hoogopgeleiden, dan word je door je omgeving gestimuleerd om gezonder te eten, minder te roken en zelfs meer te bewegen. Bij het verhuizen is het dus belangrijk om te bepalen waar je gaat wonen. Als in jouw buurt iedereen voor het huis zit met een sigaretje en een biertje word je hierdoor dus beïnvloed en ben je eerder geneigd om vaker eens gezellig mee te doen. Ook is het in deze buurten vaak makkelijker om ongezond voedsel te kopen. Je maakt het jezelf onbewust heel moeilijk om gezond te leven. Je omgeving kan je omlaag duwen of omhoog trekken.

Wat doet jouw omgeving voor jou?

Weet jij of je omgeving zorgt voor goed gedrag? Staat jouw fiets op een moeilijk te pakken plek in de schuur of voor het grijpen? Als jouw buren hun tuin op orde houden, dan pak je zelf ongemerkt ook vaker de snoeischaar. Maar ook gewoon koud water in de koelkast zetten en de frisdranken in de winkel laten helpt. Heeft je buurman ieder twee jaar een nieuwe auto en gaan ze jaarlijks 4x op vakantie. Het kan onbewust zomaar een wereld van verschil maken. Let eens op je omgeving en speel eens met mogelijke aanpassingen. Zonder veel wilskracht kan je ongemerkt afvallen of veel geld sparen. Maar denk ook eens andersom, wat beteken jij voor jouw omgeving?

7 financiële overtuigingen die niet meehelpen

Ongemerkt gevormd

Van huis uit krijg je ongemerkt een heleboel normen en waarden mee. In je familie zijn er ongetwijfeld uitspraken die heel gewoon voor je geworden zijn. Het zijn algemene waarheden, maar hoeven voor jou niet te gelden. Over geld zijn er heel veel spreekwoorden en zegswijzen en veel ervan zorgen niet voor een positief gevoel. Welke van onderstaande zegswijzen vormen de basis van jouw relatie met geld:

  • Wie voor een dubbeltje geboren is, wordt nooit een kwartje
  • Geld maakt niet gelukkig
  • Geld moet rollen
  • Het geld groeit me niet op de rug
  • Tijd is geld
  • Die het breed heeft, laat het breed hangen
  • Voor niets gaat de zon op
  • Het geld brandt hem in zijn zak

Belemmerende overtuigingen

Grote kans dat je hierdoor overtuigingen hebt gecreëerd die niet helpen bij het opbouwen van vermogen. Ze belemmeren je zonder dat je je dat eigenlijk realiseert. Zolang je ze als waarheid ziet, zal je daar ook in bevestigd worden en naar handelen. Belemmerende overtuigingen zijn gedachtenkronkels die je kan veranderen. Tijd om eens te kijken hoe jij in elkaar zit. Hier volgen een 7-tal belemmerende overtuigingen die je niet helpen om financieel vrij te worden.

1. Als ik veel geld verdien, dan vinden mijn vrienden me niet meer aardig

Het wel of niet aardig gevonden worden heeft niets met geld te maken, maar alles met gedrag. Zolang jij gewoon blijft doen, niet compleet verandert of naast je schoenen gaat lopen, dan is er niets aan de hand. Raak je toch vrienden kwijt vanwege het geld, dat zegt dat meer over hen dan over jou en ben je ze beter kwijt dan rijk.

2. Geld is niet belangrijk

In het leven draait er veel om geld en dat maakt verstandig ermee om gaan voor iedereen belangrijk. Geld maakt niet gelukkig, maar te weinig geld maakt wel ongelukkig.

3. Ik kan niet goed met geld omgaan

Hoogste tijd om het te leren. Met geld leren omgaan is niet moeilijk, het kost alleen tijd. Tegenwoordig kunnen heel veel betalingen automatisch geïncasseerd worden. Met meerder rekeningen en automatische overboekingen maak je het jezelf makkelijker om goed om te gaan met je geld. Organiseer je financiën of laat je daarbij helpen. Eenmaal goed ingericht, dan is er al een hoop gewonnen.

Vraag mijn e-book aan en ik help je op weg.

4. Rijke mensen zijn snobs

Er zijn veel meer mensen rijk dan dat je eigenlijk weet. Ze tonen het niet aan de buitenwereld, dat is niet belangrijk voor ze. Gewoon mensen die genieten van het leven zonder een dure levensstijl.

Veel mensen waarvan je verwacht dat ze rijk zijn, zijn het niet. Ze hebben een groot huis, dure auto’s en gaan veel op vakantie. Ze hebben een hoog inkomen en veel verplichtingen, maar geen eigen vermogen. En ja, het zouden zomaar snobs kunnen zijn.

Ik heb er een blog over geschreven ‘Mooi voorbeeld van hoe het niet moet‘.

5. Ik kan het mij niet veroorloven

Door op deze manier te denken, klopt dit ook. De manier is om je af te vragen hoe je het je wel kan veroorloven. Op deze manier gaan je hersens op zoek naar mogelijkheden om het te realiseren in plaats van naar bevestiging te zoeken dat het niet kan. De vraag is eerder hoe graag wil je het en wat heb je er voor over? Als je er voor open staat kan er veel meer dan je denkt.

6. Je moet hard werken voor je geld

Geld verdienen is meestal niet het probleem. Hard werken hiervoor is ook niet erg. Het gaat erom dat je je verdiende geld niet allemaal uitgeeft. Als je hard werkt en daarbij je geld voor je aan het werk zet, dan kan je daarna zelf steeds minder hard gaan werken.

Lees hierover mijn blog ‘Ontsnappen uit de ratrace‘.

7. Beleggen is risicovol en alleen voor professionelen

Natuurlijk is beleggen risicovol, je kan er geld mee kwijtraken. Tegenwoordig geldt dit ook voor geld op een spaarrekening. Door lage rente en inflatie word je geld jaarlijks minder waard. Beleggen is door de verdergaande technologie een stuk simpeler geworden en als particulier kan je het makkelijk zelf doen. Wil je dat je geld voor je gaat werken, dan is beleggen een laagdrempelige manier.

In mijn blog ‘ Dividendbeleggen, een kind kan de was doen‘ leg ik dit verder uit.

Tijd om te veranderen

Welke overtuigingen heb jij en helpen ze je verder? Je realiseren dat je ze hebt is belangrijk. Herkennen, erkennen, accepteren en dan kan je het veranderen. Misschien houden je overtuigingen je ongemerkt tegen, om meer geld te verdienen of om je geld aan het werk te zetten. Heb je daarbij kinderen dan draag je dit over op de volgende generatie. Nergens voor nodig. Leer jezelf kennen en pas aan wat je niet verder helpt.

Ik zeil ook liever met wind mee

met wind mee

Fan van Jelle van SoChicken

Het nieuwe boek van Jelle Hermus Leven met wind mee kwam net voor mijn verjaardag uit. Ik heb het mijzelf cadeau gedaan. Benieuwd hoe hij me verder gaat helpen. Ik krijg iedere maandag zijn nieuwsbrief in mijn mailbox en maak altijd tijd om hem te lezen. Zijn eerste boek Steeds leuker is mijn lijfboek geworden. Hij schrijft makkelijk en hij begrijpt mijn problemen en heeft vaak goede tips. Ik ben dol op zijn open deuren en het is fijn dat ik er regelmatig mee geconfronteerd wordt. Herhaling is de beste manier om te leren. En zoals ik in mijn blog er over geschreven hebt, maakt eenvoud ook alles eenvoudiger. Ik ben er zelf zo blij mee, dat ik hoop dat ik anderen er ook blij mee heb kunnen maken. Ik heb er al de nodige cadeau gedaan.

Een boek over mediteren

Zijn nieuwe boek gaat over mediteren. Het geeft een uitleg over gedachten en waarom het belangrijk is om deze eens stop te zetten. Tijd om in het nu te gaan leven. Gedachten gaan terug naar vroeger of zorgen ervoor dat we gaan nadenken over wat er allemaal gaat komen en nog moet gebeuren. Het gaat er dus om, om meer grip te krijgen op wat er allemaal ongemerkt tussen onze oren gebeurt. Hij legt het simpel uit en geeft ook een makkelijke manier om te starten. Door het mediteren ga je wind mee ervaren in je leven.

Mijn ervaring

Ik probeer al jaren te mediteren en voorheen lukte het me om hiervoor per dag net 5 minuten tijd vrij te maken. En dit zelfs niet eens iedere dag. Laten we maar zeggen, het had nog niet echt prioriteit. Het uitkomen van het nieuwe boek van Jelle viel samen met mijn tijd op de boot en dat is een goed moment. Leven op de boot haalt het goede in mij naar boven. Ieder jaar heeft wel iets mijn aandacht om te verbeteren. Op de boot begin ik met een goede gewoonte en thuis verwatert dat dan weer een beetje. Het jaar daarop wordt op de boot de goede gewoonte weer strakker aangehaald en dan lukt het thuis daarna ook weer wat beter.

Wat ik al aangepast heb met de jaren

Ik leef veel gezonder door minder vlees te eten en minder te snoepen. ’s Morgens ontbijten met havermout en vruchten. Aan boord hebben wij geen televisie en thuis kijk ik hierdoor ook steeds minder. Ik sport vaker en zorg daarbij voor meer afwisseling en daag mezelf meer uit. Het negatief denken over mezelf wordt minder en het lukt mij om mijn kind steeds meer los te laten. Hij fysiek thuis en ik op de boot, maakt het een stuk makkelijker. Meditatie en lenig worden staan nog op mijn lijstje, maar echt vooruitgang heb ik daarin nog niet geboekt.

Prioriteit geven

Het boek van Jelle is waarschijnlijk het signaal om deze zomer eens echt prioriteit te geven aan meditatie. Ik ben begonnen om iedere dag 2x 15 minuten te mediteren op Jelle zijn manier. Soms lukt het niet iedere dag, maar dan zorg ik er voor zoals James Clear van Atomic Habits dat heeft aangegeven dat 1 dag overslaan mag, maar niet 2 dagen achterelkaar. Het gaat goed en op de haven zullen sommigen mij wel eens zien zitten en daar het nodige over denken. Ik vind het namelijk fijn om het zittend in de kuip in de buitenlucht te doen. Ik ben nu dus al een maand bezig en sinds een paar dagen heb ik het aantal minuten van 15 naar 20 minuten verhoogd.

Vooruitgang geboekt

Ik wil heel graag de geweldige resultaten van meditatie ervaren waar iedereen over schrijft en vertelt. Ik heb al zoveel boeken gelezen over het controleren van mijn gedachten, maar het blijft lastig. Of het door Jelle zijn boek komt, door het nu consequenter en langer toepassen ervan of het al jaren erover lezen en proberen, er lijkt verandering in te komen. Het vele mindfull hardlopen, fietsen, zwemmen en zeilen heeft ongetwijfeld ook invloed. Het is niet zo dat ik al heel zen door het leven ga, maar steeds vaker merk ik mijn gedachten op en kan ik er iets van vinden.

Jelle is een goede hulp

Ik heb het boek van Jelle nu al meerdere keren gelezen en het is echt een aanrader. Zeker als je net als ik al veel serieuze boeken over meditatie hebt gelezen, dan is Jelle zijn uitleg lekker verfrissend. Zoals ik van hem gewend ben. Leven in het nu, we zijn maar kort op aarde en daarbij stellen we ook niet zo heel veel voor. Geniet ervan, denk positief, oordeel minder. Wees gewoon tevreden en zorg voor minder drama. Het klinkt simpel, maar het is voor mij hard werken. Net als zeilen met wind tegen, ik ben vaak de fokkenist. Ik ga rust in mijn hoofd ervaren en deze zomer helpt Jelle mij daarbij.

Hoeveel geld is jouw vrije tijd waard?

Er is meer mogelijk

Pensioen heeft een negatief imago en dat is eigenlijk heel jammer. Ik kan uit ervaring praten dat het prettig is om van het pensioen te genieten. Het lijkt wel of pensioen iets is dat voor je is vastgesteld en waar je pas met je 67ste van kan gaan genieten. Dit is niet waar, je hebt heel veel invloed op je pensioenleeftijd en het dan te besteden geld. De overheid heeft door regelgeving ervoor gezorgd dat je recht hebt op pensioen. Op deze manier is er voor iedereen een vangnet. Word je hier niet voldoende blij van, dan kan je zelf voor betere regels zorgen.

Mijn pensioeninkomen stijgt

Ik ben op dit moment met pensioen, maar ontvang nog niets vanuit de overheid of van het bij mijn werkgevers opgebouwde pensioen. Een gedeelte ga ik ontvangen met 65 jaar en over wanneer ik het ander gedeelte krijg zijn ze nog aan het onderhandelen. Het duurt nog meer dan 15 jaar, dus er kan in die tussentijd nog heel veel wijzigen. Een ding is zeker, mijn inkomen stijgt als ik uiteindelijk de pensioenleeftijd bereik. Terwijl jij er waarschijnlijk in inkomen op achteruit gaat als je met pensioen mag.

Zelf aan het stuur

Door op tijd na te denken over je pensioen neem je zelf de controle over je leven in handen. Het op mijn 50ste met pensioen gaan is van enorme invloed op mijn leven. Niet alles is leuk en het is zeker niet het Walhalla, maar het grootste deel van mijn tijd bepaal ik waar ik deze aan besteed. Ik word niet meer geleefd door een werkgever en ook sta ik niet meer dagelijks in de file. Als ik zou willen dan is dat wel mogelijk. Het is jammer dat je het met pensioen gaan, dat zo van invloed is op je leven, door anderen laat bepalen.

Visualiseer je toekomst

Heb je wel eens nagedacht over hoe jouw toekomst eruit ziet als je stopt met werken? Waar droom je van? Ik vind het nog steeds een hele moeilijke vraag en dat geldt misschien voor jou ook wel. Dit is mogelijk ook de reden dat je de regie over je pensioen niet zelf in handen neemt. Daarbij gaat het altijd over veel geld en voelt eerder stoppen als onhaalbaar. Dromen is leuk, maar je moet er niet gefrustreerd van worden.

Sturen op uitgaven

Toch is er heel veel mogelijk, veel meer dan je van te voren kan bedenken. Een goede basis om te beginnen is door te sturen op je uitgaven. Zorg dat je gevoel krijgt bij je jaarlijkse uitgaven. Reken op basis van je huidige uitgaven uit hoeveel je per jaar nodig hebt. Sommigen kosten zullen in de loop van de tijd verdwijnen, dat is fijn. Maar ongemerkt neem je beslissingen die ervoor zorgen dat je jaarlijkse uitgaven stijgen. Hier moet je alert op zijn, zodat het een bewuste keuze is die het langer blijven werken ervoor rechtvaardigt.

Makkelijke manier om te rekenen

Je jaarlijkse uitgaven bepalen grofweg hoeveel geld je achter de hand moet hebben om een jaar eerder te kunnen stoppen met werken. Grofweg omdat het eerder stoppen zorgt voor minder opbouw van je pensioen en ongetwijfeld fiscale gevolgen heeft. Voor het daadwerkelijk kunnen bepalen of je eerder kan stoppen zou ik een berekening door een financieel planner of pensioenadviseur laten maken. De rekenregel helpt bij het bepalen of je niet liever een half jaar eerder stopt met werken in plaats van een nieuwe auto of keuken kopen.

Je betaalt met je vrije tijd

Ik denk dat het leven en het omgaan met pensioen een andere manier van denken nodig heeft. Je kan tegenwoordig zoveel kopen en doen met je geld, maar je kan er ook vrije tijd mee kopen. Hier denk je niet aan als je in de winkel staat en het prijskaartje van iets vergelijkt met de hoeveelheid geld die op je rekening staat. Extra tijd op aarde kan je met al het geld in de wereld niet kopen, terwijl we dat wel graag willen. Waarom gooi je je vrije tijd dan te grabbel?

Momentje herbezinning

Gebruik de komende tijd om na te denken over hoe jij je beste leven kan leven. Dat lukt niet van de een op de andere dag, maar gedurende de tijd wordt het steeds duidelijker. Mij geeft het energie en sturing aan mijn leven. Wees kritisch op je uitgaven en realiseer je dat je altijd betaalt met vrije tijd en het vooruitschuiven van je beste leven. Maak het klein. Bouw eens een buffer op om een maand eerder te stoppen, die kosten zijn te overzien. Heb je een maand in de pocket, begin dan aan de 2maand. Voor je het weet kan je een half jaar eerder stoppen of kan je er een half jaar tussenuit. Ga werken aan je passieve inkomen, waarover je zelf de regie houdt. Dit doe je door eigen vermogen op te bouwen, pensioen opbouw in box 3. Ga dromen over je beste leven.

Leef je beste leven

beste leven

Goed gezien

Ik denk nog regelmatig terug aan het gesprek met Lindemarie Jongste dat ik had toen ik een aantal jaren geleden startte met mijn website Naar Financiële Vrijheid. Zij zou mijn teksten voor de website schrijven en samen met haar heb ik toen mijn idee doorgenomen. Zij gaf toen al aan dat het misschien beter was om mijn website Naar Vrijheid te noemen. Het financiële was wel nodig, maar het was niet het ultieme doel waar het omgaat. Het doel was om door je financiën goed te regelen er echte vrijheid ontstaat. Ik wist het toen al wel, maar ik had er zelf nog geen ervaring mee.

Eerste stap

Pasgeleden ontving ik een mail van een lezer die al een tijd financieel vrij is en ervaren heeft dat daardoor een andere vrijheid was ontstaan. Financiële vrijheid is zoals hij aangaf de eerste stap, maar eigenlijk ook de makkelijkste stap. Het is de opmaat naar een veel mooiere vrijheid, zo stelde hij het. In alle rust en vrijheid je dingen doen, zonder de mentale druk van het moeten. Iets wat ik op dit moment zo af en toe mag ervaren. Ik heb nog wel een weg te gaan en bij mijn lezer was het ook niet zonder slag of stoot gegaan.

Leven in balans

Eenmaal financieel vrij dan ga je de echte rijkdom, ook volgens Tony Robbins, pas ervaren als je daarnaast rijkdom ervaart op nog 6 andere aandachtsgebieden. Hij noemt het de meesterschapspiramide (the pyramid of mastery):

  1. lichamelijk
  2. emoties & betekenis
  3. relaties
  4. tijd
  5. carrière & missie
  6. financiën
  7. bijdrage & spiritualiteit

Als je het op 1 van de aandachtsgebieden volledig laat afweten, dan veroorzaakt dat veel problemen en daarmee pijn. Om een goed en waardevol leven te ervaren moet je alle aandachtsgebieden beheersen. Je kan het ene vlak wat beter onder controle hebben dan het andere, maar er zal een zekere balans moeten zijn.

Hoe zit het bij mij?

Als ik naar mijzelf kijk dan zit het op het vlak van de financiën wel goed. Hierdoor heb ik meer tijd beschikbaar en werk ik aan mijn gezondheid en heb ik voldoende energie om relaties te onderhouden. Mijn website is mijn werk, maar of dit nu mijn persoonlijke missie is, weet ik niet. Het helpt mij in mijn persoonlijke ontwikkeling en ik hoop dat de tijd het zal leren. Waar bij mij nog echt werk aan de winkel is, is op het vlak van emoties & betekenis. Ik kan nog steeds stress ervaren en mij schuldig voelen over een dag niets doen. Daarbij is er ook nog steeds twijfel of ik wel goed bezig ben. Wie zit er nu op mij te wachten?

Bijdrage & spiritualiteit

Op zoek naar de reden waarom je hier op aarde bent. Wat heb jij anderen te geven? Daarbij in het nu genieten van je tijd. De ultieme vrijheid ervaren, leven zonder angst en zoals mijn lezer aangaf, dus ook niet bang zijn voor ziek worden en doodgaan. Ik ervaar vanuit de verschillende niveaus al veel rijkdom, maar op dit vlak valt er nog veel te leren. Ik deel mijn kennis en mijn ervaringen en bied vaak hulp aan, maar voor mijn gevoel is er meer mogelijk. Leven in het hier en nu en op mijn manier de wereld een beetje mooier proberen te maken. Het heeft mijn aandacht.

Goede financiën is een basisvoorwaarde

Financieel vrij, ook gedeeltelijk, zorgt ervoor dat je meer tijd krijgt en tijd is essentieel en eindig. Dit geeft ruimte om aan jezelf te werken. Als je geleefd wordt door je werk levert dat op andere aandachtsgebieden, zoals je relaties en gezondheid, problemen op. Je financiën staan bij de meesterschapspiramide niet op het onderste niveau, maar als je schulden hebt dan heeft dat, net als je gezondheid, direct invloed op alle andere niveaus. Werken aan financiële vrijheid maakt de kans op financiële problemen kleiner. 

Het draait niet om geld

Toch is het goed dat ik mijn website Naar Financiële Vrijheid heb genoemd. Ik kan jullie helpen om passief inkomen te verdienen en om je te laten nadenken over je uitgaven, zodat je financieel vrij kan worden. Om werkelijk vrijheid te ervaren, zal je aan meer gebieden in je leven moeten werken. Ik help je in ieder geval aan een goede basis. Eenmaal met mij op reis word je misschien nieuwsgierig naar de echte vrijheid en motiveert het om vol te houden of zelfs meer je best te doen. We zijn maar even hier op aarde en dan wil je er toch wat moois van maken. Ik heb sinds kort een tagline aan mijn site toegevoegd: Naar Financiële vrijheid – Leef je beste leven. Het lijkt allemaal om geld te gaan, maar zoals waarschijnlijk wel duidelijk is, draait het daar niet om in het leven. Om dat te beseffen heb je het wel nodig.

Kleine aanpassingen zorgen voor grote veranderingen

Goede gewoontes aanleren

Het aanpassen van gewoontes is zoals je zo vaak al hebt ervaren een lastige klus. Van de week zag ik een filmpje van James Clear die zich bezig houdt met het aanpassen van gedrag. Voor zaken die vanuit de wetenschap zijn bewezen zoekt hij een praktische toepassing die helpt om je gewoontes te verbeteren. In zijn boek Atomic Habits schrijft hij over de eenvoudige maar bewezen manier om goede gewoontes aan te leren en slechte af te leren.

Beetje bij beetje

Bij geld heb je volgens Einstein te maken met het 8e wereldwonder, de samengestelde interest. Door het herinvesteren van je rente ontvang je hier ook weer rente over. Dit zorgt ervoor dat de groei niet lineair is maar exponentieel. Volgens James Clear blijkt dit niet alleen voor geld te werken, maar ook voor je gewoontes. Als je in staat bent om iedere dag een gewoonte met 1% te verbeteren, dan heeft dit op de lange termijn enorme gevolgen. Van de één op de andere dag succesvol zijn is het resultaat van jarenlang de juiste dingen steeds beter gaan doen.

Volhouden voor het beste resultaat

Het probleem met goede gewoontes is dat de beloning vaak pas later wordt ervaren, terwijl je voor een slechte gewoonte direct beloond wordt. Van het eten van een bolus word je direct blij, maar 3x per week hardlopen levert pas op lange termijn resultaat op. Dit maakt het volhouden van de goede gewoonte lastig.

Grote stappen houd je niet vol

Door veranderingen in je gedrag in kleine stapjes door te voeren, is het makkelijker om een goede gewoonte eigen te maken en vol te houden. Gezonder leven begint al met minder suiker in je koffie. Je kan ook in 1x volledig stoppen met alcohol, suiker en vlees en 3x in de week gaan sporten. De laatste aanpak lijkt gedoemd te mislukken.

Hoe werkt een gewoonte?

Om het aanpassen van gewoontes in je systeem te krijgen is het belangrijk om het gewoonteproces te snappen. Het bestaat uit 4 fases:

  • Structuur (Structure) of Signaal (Cue), iets dat je hersens triggert om het gewoonteproces te starten.
  • Hunkering (Craving), de wens naar het gevoel dat je krijgt van de gewoonte.
  • Antwoord (Response), de daadwerkelijke reactie – de gewoonte zelf.
  • Beloning (Reward), de positieve uitkomst op de gewoonte. Deze bevredigt de hunkering en versterkt het gedrag.

Hoe maak je ze eigen?

Vanuit het proces bekeken zijn er 4 wetten om gedragsverandering toe te passen, om goede gewoontes aan te leren.

  • Maak het duidelijk

Zorg ervoor dat signalen die goede gewoontes aanspreken zichtbaar zijn. Maak het moeilijker om signalen die slechte gewoontes oproepen op te vangen. Leg appels in de fruitschaal en zet geen droppot neer.

  • Maak het aantrekkelijk

Probeer goede gevoelens te creëren bij gewenste gewoontes. Word blij van het eten van een groene salade en vertel jezelf dat een sigaret vies is.

  • Maak het gemakkelijk

Hoe gemakkelijker het is om deel te nemen aan het gewoontegedrag, hoe groter de kans dat het de cyclus versterkt. Zorg ervoor dat er voldoende groentes in huis zijn en bewaar geen pizza’s in de vriezer.

  • Maak het bevredigend

Zorg ervoor dat het resultaat positief is voor de gewoonte die je wilt versterken, zodat de cyclus wordt opgebouwd. Een kruisje zetten op een kalender en zien dat je het al een tijdje volhoudt werkt al als beloning.

Werk aan je financiële vrijheid

De ultieme manier om te werken aan je financiële vrijheid is om constant kleine verbeteringen door te voeren die van invloed zijn op je financiën. Het geld dat je bespaart investeren en het rendement hiervan herinvesteren. Op termijn krijg je dan exponentiële groei in het kwadraat, denk ik.